Sosyal güvenlik sistemi, milyonlarca çalışanın geleceğini güvence altına alırken, geçmişe dönük yapılan mevzuata aykırı durumlar zaman zaman çok sert tedbirlerle karşımıza çıkabiliyor; işte bunlardan biri, belki de en büyüğü, önümüzdeki günlerde çalışma hayatının en sarsıcı gündem maddesi olmaya hazırlanıyor.

SGK, bayram tatilinin hemen ardından devasa bir inceleme operasyonu için düğmeye basıyor ve hedefte özellikle EYT kapsamında emeklilik hakkı kazanmış, ancak geçmişinde anne veya babasının şahıs işletmesinde 18 yaş altı sigortalılık süresi bulunan binlerce vatandaş yer alıyor.

Aslında bu uygulama yeni bir yasa veya sıfırdan üretilmiş bir kural değil; kurum, kendi iç mevzuatında uzun süredir yer alan 2013/11 sayılı Genelge hükümlerini geriye dönük olarak çok daha sıkı bir filtreyle yeniden raftan indiriyor.

Türk Ticaret, Borçlar ve Sosyal Güvenlik mevzuatı uyarınca, 18 yaşından küçük bir çocuğun anne veya babasına ait bir şahıs işletmesinde, yani adi ortaklık veya şahıs firmasında sigortalı gösterilmesi, hizmet akdinin doğası gereği geçersiz kabul ediliyor.

Hukuk, bir çocukla anne-babası arasında iş hukukunun temel direği olan bağımlılık ve ücret ilişkisine dayalı bir iş sözleşmesi kurulamayacağını varsaydığı için, geçmiş yıllarda erken yaşta emeklilik prim gün sayısını doldurmak ya da sigorta başlangıcını öne çekmek amacıyla yapılan bu hamleler şimdi SGK'nın geriye dönük denetim radarına takılıyor.

Burada çok ince ve kritik bir hukuki ayrıntının altını çizmek gerekiyor;

Eğer anne ya da babanın işyeri bir Limited Şirket (Ltd. Şti.) veya Anonim Şirket (A.Ş.) ise, çocuk bu sermaye şirketlerinde sigortalı gösterilmişse incelemenin tamamen dışında kalacak.

Çünkü hukuk kuralları der ki; sermaye şirketleri anne-babadan bağımsız, ayrı birer tüzel kişiliktir, dolayısıyla çocuk aile şirketinde değil, bağımsız bir şirkette çalışmış sayılır ve bu sigortalılık geçerliliğini korur; ancak şahıs işletmelerinde durum böyle olmadığı için iptal okları tamamen oraya çevrilmiş durumda.

Müfettişlerin geriye dönük bu incelemeleri tamamlandığında ortaya çıkacak senaryo ise söz konusu durumdaki emekliler için maalesef çok ağır mali sonuçlar doğuracak.

İlk etapta 18 yaş altı anne-baba yanında geçen o prim günleri tamamen iptal edilerek toplam hizmet süresinden düşülecek, prim günü veya sigortalılık süresi şartını bu günler sayesinde dolduranların emeklilik onayları geriye dönük olarak iptal edilecek.

İşin en can yakıcı kısmı ise SGK'nın, "haksız veya yersiz ödeme" kapsamında, bugüne kadar bu kişilere ödediği tüm emekli maaşlarını ve bayram ikramiyelerini yasal faiz işleterek tek bir kuruşuna kadar geri tahsil edecek olması.

Elbette sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesini korumak, sahte veya usulsüz sigortalılıkların önüne geçmek devletin ve kurumun asli görevidir ancak yıllar önce, belki de aile işletmesinde gerçekten alın teri dökmüş, çıraklık yapmış çocukların, o dönemin eksik bilgilendirmeleri yüzünden bugün çok ağır yaptırımlarla karşılaşacak olması ciddi bir toplumsal mağduriyet riski barındırıyor.

EYT dalgasıyla hayatına yeni bir rota çizen binlerce insan için bayram sonrası oldukça sancılı geçeceğe benziyor; dileğimiz

SGK’nın bu dosyaları yeniden açarken, gerçekten fiilen çalışanlar ile sadece kağıt üstünde gösterilenler arasındaki o ince adalet ve vicdan çizgisini koruyabilmesidir.